HÜRRİYET

NİÇİN LEOPARLARIN BENEKLERİ VARDA ZEBRALARIN YOK

YANIT: Ünlü İngiliz yazar Rudyard Kipling’e göre, bir ağacın yapraklarından süzülüp geçen güneş ışınları leoparın beneklerinin kaynağı olabilir.
Bu romantik yaklaşım kulağa hoş gelse de ne yazık ki doğru değil, çünkü hem leoparın beneklerini hem de zebranın çizgilerini matematik kurallarıyla açıklamak gerekiyor.

Biyolojik açıdan bu desenler, derideki hücreler olan melanositlerin ürettiği renkli bir molekül olan melaninin varlığından kaynaklanıyor. Henüz tam olarak bilinmeyen bu kimyasal mekanizma, embriyonun ilk evrelerinden itibaren ortaya çıkıyor. Öte yandan, matematikçiler hayvanların desenlerindeki motiflerin, ünlü matematikçi Turing denklemleriyle açıklanabileceğini ifade ediyorlar.

Desenleri farklı

Bu konuyu daha iyi anlayabilmek için dikkatleri leopar ve kaplana yöneltmek gerekiyor. Bunlar benzer bedenlere sahip olmakla beraber farklı desenler içeriyorlar. Öte yandan, biyologlar, leopar embriyonları üzerindeki lekelerin, kaplanın üzerindeki çizgilere göre daha geç ortaya çıktığını belirlediler.

Matematikçiler açısından bu kronolojik bulgu büyük önem taşıyor; matematik uzmanları Turing denklemleriyle doğal motifleri canlandırarak, embriyon çok küçük olduğu sırada desenlerin oluşması halinde hayvanın çizgili olduğunu belirlediler; embriyonun daha geç bir evresinde desenlerin ortaya çıkması durumunda da bunlar benekler şeklinde oluyor.

Denklemler aynı zamanda, zebralarda da embriyon üzerinde çizgiler ne kadar geç belirirse o kadar sık olduklarını gösterdi.

Burada embriyonun gelişiminden çok, melanosit hücrelerinin hareketlenmesi sırasındaki şeklinin ve büyüklüğünün önemli olduğu görülüyor.

Matematiksel modeli

Washington Üniversitesi’nden biyomatematikçi James Murray, hayvanların embriyonlarının çapı büyük olduğunda benekler, daha dar olduğunda ise çizgilerle donandıklarını gösterdi.

Böylece, uzun bir silindiri andıran zebra embriyonu çizgiler, daha bodur olan leoparınki ise beneklerle bezeniyor.

Aynı zamanda leoparların kuyrukları silindir şeklinde olduğu için bedenlerindeki bu uzantı çizgili olabiliyor. Kısacası, hayvanların desenleri sadece boya ve kaplanılacak yüzeyin şekline bağlı. Hatta Tayvanlı bilim adamları, Turing modelini yarıküre şekline uygulayarak uğur böceğinin motiflerinin sırrını da açıkladılar.