Matematikciler.COM

A Ì B olmak üzere, A x A kümesinden B kümesine tanımlanan her fonksiyona ikili
işlem veya kısaca işlem denir.

İşemler; + , – , : , x, D ,o,¨
, *, « gibi simgelerle gösterilir.

B. İŞLEMİN ÖZELLİKLERİ

A kümesinde D ve * işlemleri
tanımlanmış olsun. Buna göre, aşağıdaki 7 özelliği inceleyelim.

1. Kapalılık Özelliği

” a, b Î A için aDb
nin sonucu A kümesinin bir elemanı ise, A kümesi Dişlemine
göre kapalıdır.

2. Değişme Özelliği

“ a, b Î A için, aD
b = bD a ise, Dişleminin
değişme özelliği vardır.

3. Birleşme Özelliği

“ a, b, c Î A için aD
(bD c) = (Da b)
Dc ise,D
işleminin birleşme özelliği vardır.

4. Birim (Etkisiz) Eleman Özelliği

“ x Î A için, xD
e = e Dx = x ise, e ye
Dişleminin etkisiz elemanı denir.

e Î A ise,D işlemine göre
A kümesi birim eleman özelliğine sahiptir.

5. Ters Eleman Özelliği

Dişleminin etkisiz elemanı e
olsun.

“ a Î A için, aD
b = bD a = e olacak biçimde bir b varsa b elemanına işlemine
göre a nın tersi denir.

a nın tersi b ise genellikle b = a^–1 biçiminde gösterilir.

b Î A ise,D xişlemine göre
A kümesi ters eleman özelliğine sahiptir.

•  Birim elemanın tersi kendisine eşittir.
•  Tersi kendisine eşit olan her eleman birim eleman olmayabilir.

6. Dağılma Özelliği

” a, b, c Î A için,

a _* (bD c) = (a
_* b)D(a_*
c) ise,

_* işlemininDişlemi
üzerinde soldan dağılma özelliği vardır.

(aD b) _* c = (a
_* c)D(b
_* c) ise,

_*  işleminin işlemi üzerinde sağdan dağılma
özelliği vardır.

_*  işleminin D
işlemi üzerinde; hem soldan, hem de sağdan dağılma özelliği varsa
_*  işleminin D
işlemi üzerinde dağılma özelliği vardır.

7. Yutan Eleman Özelliği

” x Î A için, xDi
y = yDx = y olacak biçimde bir y varsa y ye
Diişleminin yutan elemanı denir.

y Î  A
ise,D işlemine göre A kümesi yutan eleman özelliğine
sahiptir.

Yutan elemanın tersi yoktur. Fakat tersi olmayan her eleman yutan eleman değildir.

C. TABLO İLE TANIMLANMIŞ İŞLEMLER

A = {a, b, c, d} kümesinde _*¶ işlemi aşağıdaki
tablo ile tanımlanmış olsun.

 

Ü b _* c nin
 sonucu bulunurken, başlangıç sütununda b, başlangıç satırında c bulunur. Bunların
 kesiştiği bölgedeki eleman, b _*c nin sonucudur.
 Buna göre, b _* c = a dır.

Ü Başlangıç satırındaki ve başlangıç sütunundaki
 elemanların sonuçlarının görüldüğü kısımda A kümesine ait olmayan eleman yoksa
 A kümesi _* işlemine göre kapalıdır.

Ü Sonuçlar kısmı, köşegene göre simetrik ise,
 _* işleminin değişme özelliği vardır.

Ü Tablonun sonuçlar kısmında başlangıç sütununun
 ve başlangıç satırının görüldüğü sütunun ve satırın kesişimin deki eleman
 etkisiz elemandır.

Ü Yutan eleman hangi elemanla işleme girerse
 girsin, sonuç kendisine eşit olur. Bunun için, tablonun sonuçlar kısmında aynı
 elemandan oluşan satır ve sütun belirlenir. Bulunan yutan elemandır.

D. MATEMATİK SİSTEMLER

1. Tanım

A, boş olmayan bir küme olmak üzere, _* işlemi
A da tanımlı olsun.

(A, _*) ikilisine matematik sistem denir.

2. Grup

A ¹ Æ olmak üzere, A kümesinde
tanımlı _* işlemi aşağıdaki dört koşulu sağlıyorsa,
A kümesi_* işlemine göre bir gruptur.

1. A, _* işlemine göre kapalıdır.
2. A üzerinde _* işleminin birleşme özelliği
    vardır.
3. A üzerinde _* işleminin birim (etkisiz)
    elemanı vardır.
4. A üzerinde _*işlemine göre her elemanın
    tersi vardır.A üzerinde tanımlı _* işleminin
    değişme özelliği de varsa (A,_*) sistemi
    değişmeli gruptur.

3. Halka

A ¹ Æ olmak üzere, A kümesi
üzerinde tanımlı D ve _* işlemleri aşağıdaki üç
koşulu sağlıyorsa (A, D, _*)
sistemi bir halkadır.

1. (A, D) sistemi değişmeli gruptur.
2. A kümesi_*işlemine göre kapalıdır.
3. _*işleminin D işlemi üzerinde dağılma özelliği
    vardır.

Ü _* işleminin
 değişme özelliği de varsa (A, D, _*) sistemi
 değişmeli halkadır.

Ü _*
 işleminin A kümesinde birim (etkisiz) elemanı da varsa (A, D,
 _*) sistemine birim halka denir.