|
d'Alembert
(1717 - 1783)
|
Jean Le Rond d'Alembert adı, Notre Dame de Paris yöresinde küçük bir
kilisenin adı olan Saint-Jean-Le Rond'tan gelmektedir. Chevalier
Destouches'in gayri meşru oğlu olan d'Alembert, annesi tarafından gizlice
Saint-Jean-Le Rond kilisesinin basamaklarına bırakılmıştı.
Çocuğu sabahın erken saatlerinde kilisenin basamakları üstünde mışıl mışıl
uyurken, kiliseye gelen papaz buldu. Hava oldukça da karanlıktı. Sabahın
soğuğu iliklerine kadar işlemişti. Kilise avlusunun kapısını açtı ve yavaş
adımlarla merdivenlere doğru yaklaştı. Basamakların üzerinde karanlık bir
şey gördü. Köpek veya yabani bir hayvan olabileceğini düşündü ve biraz da
korktu. Biraz daha yaklaşınca karartının hareket etmediğini ve hayvan
olmadığını anladı. Kafasından bazı düşünceler bir film şeridi gibi süratli
bir biçimde geçti. Acaba bu ne olabilirdi? Merdivenlere doğru tırmandı ve
karartıyı artık iyice seçebiliyordu. Örtünün bir ucunu kaldırdı. Bir de ne
görsün, minicik bir yavrucak annesinin sütünü yeni emmiş gibi mışıl mışıl
uyuyordu. Yüzünün açılmasıyla sabahın soğuğu ciğerlerine kadar girdi. Arka
arkaya bu temiz havayı burnundan çekti ve bol bol oksijeni teneffüs etti.
Soğuk onu biraz rahatsız etti. Hava da iyice aydınlanmıştı. Çocuğun yüzü
iyice fark edilebiliyordu. Yavaşça kucağına aldı ve merdivenlerin
basamaklarını dikkatlice çıktı. Cebinden çıkardığı anahtarla kapıyı açtı
ve bir eliyle de bebeği uyandırmamak için tüm gayretlerini harcadı. Kendi
odasına girdi. çocuğu masanın üzerine yatırdı. Kilisenin içi de soğuktu.
Sobayı yaktı ve odayı ısıttı. Bu tatlı ve güzel bebek uyandığında saat
10'u geçiyordu.
Belediye ilgilileri, çocuğu fakir bir camcının karısına verdiler. Bu
hayırsever, fakir fakat sevgisi ve şefkati zengin olan kadın da bu küçücük
ve kimsesiz yavruya kendi çocuğu gibi baktı ve büyük bir dikkatle onu
büyüttü. Daha sonra annesinin ve babasının kim olduğu anlaşıldıysa da bu
iyilik sever kadından çocuğu ne almaya ne de istemeye gelen oldu. Yalnız,
Chevalier, o zamanın kanunlarına göre gayri meşru oğlunun eğitim ve
öğretim parasını ödemeye mecbur edildi. Kilise de peşini bırakmıyordu. Bu
olayı ve bu aileyi d'Alembert büyüyünceye kadar öğrenemedi. Kendi annesi
ve babasından daha ileri sevgi ve şefkatle büyütüldü. Oldukça da sıhhatli
ve gürbüzdü.
D'Alembert'teki matematik dehası uyanmaya başlayınca, oğlunun oturduğu
yeri ve evi bilen öz annesi onu memnuniyetle yanına alacağını ve
bakacağını bildirdi. Küçük ve akıllı d'Alembert, "Sen benim üvey annemsin.
Camcının karısı benim asıl annemdir" diyerek onun bu önerisini geri
çeviriyordu. Onu dünyaya getiren öz annesi ve babası gibi, o da onları
unuttu. Bir daha da adlarını andığı görülmedi. Onun annesi ve babası, o
fakir camcı ve onun karısıydı.
D'Alembert ünlü olduğu zaman bu ailesini unutmadı. Kendisine bakan,
onların sevgileriyle büyüyen camcının ailesini kendi ailesi olarak kabul
ettiğinden, fakir olan bu ailenin rahatlık içinde yaşamalarını sağladı. Bu
aile yine kendi küçücük evlerinde kalmayı uygun buldular. D'Alembert'te
manevi anne ve babası olan camcı ailesini öz annesi ve öz babası ilan
etti. Yaşam süreci boyunca da onlarla övündü ve onlara baktı.
D'Alembert artık bir saray matematikçisi ve ünlü biriydi. Gece ve
gündüzlerin uzaması veya kısalması probleminin çözümünü tam olarak
d'Alembert verdi. En önemli eseri, parçalı diferansiyel denklemler
üzerinedir. Özellikle, titreşen tellere ait buluşu çok önemlidir.
Serilerin yakınsaklığına ait d'Alembert ölçütü onundur. Kendi adıyla
anılan çok sayıda teoremleri vardır.
D'Alembert, genç dostu Lagrange'ı güç ve önemli problemleri çözmeye
yöneltiyor, olanaklar ölçüsünde ona bir ağabey gibi davranıyordu. Beraber
bir arada olduklarında sözlerle ve ayrı olduklarında da mektuplarla, mide
rahatsızlıkları olan Lagrange'a önerilerde bulunuyordu. Mekanikte çok
önemli buluşları olan Fransız matematikçisi d'Alembert'in, dalga denklemi
ve bu problemin kendi adıyla bilinen çözümü ünlüdür.
D'Alembert'i yaşatan en önemli buluşlarından biri de biraz önce adını
andığımız d'Alembert ya da genel matematikte adı çok geçen bölüm
ölçütüdür. Sonsuz terimli serilerin yakınsaklığı, yakınsaklık bölgesini ve
yakınsaklık yarıçapını bulmak için bundan daha kullanışlı bir formül
bulunamamıştır. Yine bu ölçütle, serilerin analitik bölgelerini kolayca
bulabiliriz. D'alembert, genel matematiğin kurucularından biri olarak
bilinir ve biri olarak kabul edilir.
|
