|
Dedekind
(1831 - 1916) |
Bir hukuk profesörü olan Julius Levin Ulrich Dedekind'in dört çocuğundan
en küçük olan Julius Wilhelm Richard Dedekind, Gauss'un doğduğu yerde, 6
Ekim 1831 günü Brunswich'te doğmuştur. Richard, yedi yaşından on altı
yaşına kadar doğduğu kentin Gymnasium'unda okudu. Erken yaşlarda matematik
dehası pek görülmedi. Onun ilk aşkları fizik ve kimya olmuştur.
Matematiğe, ilimlerin hizmetçisi gözüyle bakıyordu. Asıl yolunu bulmakta
da gecikmedi. Daha on yedi yaşındayken, fiziğin kullandığı düşüncelerde
birçok sakatlıklar keşfetti ve daha az eleştirilere uğrayan matematiğe
döndü. Çünkü, onun attığı her adım sağlam olmalıydı.
1848 yılında, Gauss'un Caroline Kolejine girmiştir. Bu kolejde, analitik
geometri, ileri cebir, diferansiyel ve integral hesabı ve yüksek mekaniği
öğrendi. 1850 yılında Göttingen Üniversitesine girdiği zaman, ileri
çalışmalar yapabilecek düzeyde ciddi bilgisi vardı. Buradaki öğretmenleri,
sayılar kuramı üzerinde pek çok yazısı olan Moritz Abraham Stren
(1807-1894), Gauss ve fizikçi Wilhelm Weber oldular. Bu öğretmenlerinden,
diferansiyel ve integral hesap, yüksek aritmetik, en küçük kareler
yöntemi, yüksek jeodezi ve genel fizik üzerinde sağlam temeller aldı. Buna
karşın, burada da çok şeyler öğrenmediğinden yakınıyordu. Doktorasını
verdikten sonra birçok konuyu öğrenmek için kendi kendine iki yıl çalıştı.
Halbuki bu dersler, Berlin'de Jacobi, Steiner ve Dirichlet tarafından
parlak bir şekilde okutuluyordu. Dedekind, 1852 yılında yirmi bir
yaşındayken, Euler'in integralleri üzerinde kısa bir tezle Gauss'tan
doktorasını ve ünvanını aldı. Tez kısa ve bağımsız gibi görülüyordu ama,
sonuç hiçte öyle değildi. Onun ne olduğunu, ileride neler getireceğini,
Gauss'un görüp görmediğini kesin olarak bilemiyoruz. Görmüş olacağı
umulabilir.
Dedekind, 1854 yılında Göttingen'e yardımcı doçent olarak tayin edildi. Bu
görevde dört yıl kaldı. Gauss, 1855 yılında ölünce Dirichlet Berlin'den
Göttingen'e taşındı. Dedekind, Dirichlet'in önemli derslerini üç yıl
izledi. Dirichlet'in sayılar kuramına ait eserine kendi cebirsel sayılar
kuramını da on birinci bölüm olarak katarak bastırdı. Bu sırada mesleğine
yeni başlayan Riemann'la dost oldu. Dedekind'in dersleri genel olarak
hafifti. Yalnız iki öğrencisine 1857 ile 1858 yıllarında Galois
denklemleri kuramı dersini verdi. Bu, Galois kuramının bir üniversitede
resmi bir ders olarak verilişi ve öğrenciler tarafından ilk kez
alınışıdır. Cebir ve aritmetikte, grup kavramının temel önemini ilk
kavrayanlardan biri Dedekind'tir.
Dedekind, yirmi altı yaşındayken, Zürih Politekniği'ne 1857 yılında
profesör olarak atandı. Beş yıl burada kaldıktan sonra, 1862 yılında
Brunswick'e dönerek teknik okula profesör oldu. İşte, burada tam elli yıl
gibi uzun bir süre profesörlük yaptı. Kummer gibi Dedekind de çok uzun
süre yaşamış ve ölümünden pek az bir zaman öncesine kadar da matematikle
uğraşmıştır. 12 Şubat 1916 günü öldüğünde, bir nesilden beri, bir
matematik klasiği olmuş bulunuyordu. Dedekind'in dostu ve bazı eserlerinde
onun izinden giden Edmund Landau, 1917 yılında onun anısına yapılan ölüm
yıl dönümünde şöyle diyordu. "Richard Dedekind, yalnız büyük bir
matematikçi değil, eski ve yeni tüm matematik tarihinin tam anlamıyla
büyük olanlardan biri, büyük çağın son kahramanı, Gauss'un son
öğrencisiydi. O da kırk yıldan beri klasik olmuştur. Onun eserlerinden
yalnız biz değil, bizim öğretmenlerimiz ve öğretmenlerimizin öğretmenleri
de çok şey öğrenmişlerdir."
Dedekind, ölümü olan 1916 yılına kadar fikir tazeliğini ve vücut
sağlamlığını korumuştur. Hiç evlenmemiştir. Romancı olarak tanınan kız
kardeşi Julie'nin 1914 yılında ölümüne kadar onunla oturmuştur. Öteki kız
kardeşi Matilda 1860 yılında öldü. Erkek kardeşi tanınmış bir hukukçu
olmuştu. Yaşamının tüm çerçevesi hemen hemen bu kadarıyla biliniyor.
Halbuki, onun irrasyonel sayıları kuruşunu, Dedekind kesimleri olarak tüm
öğrenciler bilirler. Ölümünden önce de o kahramanlaşmıştı. Ölümünden on
iki yıl önce, 4 Eylül 1899 günü öldüğünü yazmışlardı. Kendi anı defterine,
o günü çok sıhhatli, sağlıklı ve yemekte Halle'li dostu Georg Cantor'la
beraber geçirdiğini ve çok güzel ilmi bir konuda konuşarak yemek
yediklerini yazıyordu.
Dedekind'in çalışmaları genel olarak sayılar kuramı üzerine geçmiştir. En
önemlilerinden biri irrasyonel sayılarla olan Dedekind kesimidir. 1872
yılında "Süreklilik ve İrrasyonel Sayılar" adlı eseri basıldı. Kesim
kavramı kısaca şudur. Bu kesim, rasyonel sayıları iki kümeye ayırır. Buna
göre, birinci kümedeki tüm sayılar ikinci kümedeki sayılardan küçüktür.
Eğer böyle bir kesim rasyonel bir sayıya karşılık gelmiyorsa, bu kesim bir
irrasyonel sayı tanımlar. Bu kesime de karşı çıkıldığını hemen belirtelim.
12 Şubat 1916 yılında öldü.
|
