|
MOLLA LÜTFİ
(? - 1495)
|
MOLLA
LÜTFİ (? - 1495)
İ15. yüzyılda, Fatih Sultan Mehmet ve II. Beyazıd dönemlerinde yaşamış
meşhur matematikçilerdendir. Sinan Paşa’nın ve Ali Kuşçu’nun talebesi
olmuş, Ali Kuşçu’dan öğrendiği matematik bilgilerini Sinan Paşa’ya
aktarmıştır. Böylece Sinan Paşa, onun vasıtasıyla matematik öğrenmiştir.
Sinan Paşa’nın tavsiyesiyle, Fatih, Molla Lütfi’yi, özel kütüphanesinin
müdürlüğüne getirmiştir. Molla Lütfi, bu sayede pek çok değerli kitaptan
değişik bilimleri öğrenme fırsatına sahip olmuştur. Sinan Paşa, Fatih
tarafından Sivrihisar’a sürülünce, Molla Lütfi de hocası ile birlikte
gitmiş, Sultan II. Beyazıd’ın tahta çıkmasının ardından hocasıyla birlikte
İstanbul’a dönmüştür. Önce Bursa’daki Yıldırım Beyazıd Medresesi’nde,
sonra Filibe’de ve Edirne’de medrese hocalığı yapmıştır.
Molla Lütfi, çevresindeki devlet erkanına ve bilginlere latife yaparak
onları eleştirdiğinden, çoğu kimse tarafından sevilmezdi. Fatih Sultan
Mehmet’le bile iki arkadaş gibi şakalaşırdı. Kendisini çekemeyen bazı
kimselerin, dinsizlik suçlamaları nedeniyle kovuşturmaya uğradı ve Sultan
Beyazıd döneminde idam edildi. Ölümü üzerine pek çok kimse yas tutmuş,
tarihler düşmüş ve şehit sayılmıştı.
Molla Lütfi’nin, çoğu Arapça olan eserleri 17. yüzyıla kadar elden
düşmemiştir. Taz’ifü’l-Mezbah (Sunak Taşının İki Katının Bulunması
Hakkında) adlı kitabı iki bölümden oluşur. Birinci bölümde kare ve küp
tarifleri, çizgilerin ve yüzeylerin çarpımı ve iki kat yapılması gibi
geometri konuları ele alınmıştır. İkinci bölümde ise meşhur Delos problemi
incelenmiştir. Molla Lütfi’nin, bu problemi, İzmir’li Theon’un eserinden
öğrendiği anlaşılmaktadır. İzmir’li Theon, İskenderiye kütüphanesinin
müdürü Eratosthenes’e atıfla, Delos adasında büyük bir veba salgını
çıkınca, ahalinin, Apollon rahibine müracaat ederek bu salgının geçmesi
için ne yapmak gerektiğini sorduklarında, rahibin tapınaktaki sunak taşını
iki katına çıkarmalarını tavsiye ettiğini, böylece kolaylıkla
çözülemeyecek bir matematik problemi ortaya çıkmış olduğunu yazar.
Mimarlar bu işi başaramıyınca, Platon’un yardımını isterler. Platon,
rahibin sunak taşına ihtiyacı olduğundan değil, Yunanlılara matematiği
ihmal ettiklerini ve küçümsediklerini söyleme maksadında olduğunu
bildirdikten sonra, problemlerin orta orantı ile çözüleceğini ifade
etmiştir. Molla Lütfi, işte bu hikayeye dayanarak eserini yazmıştır.
Kitabında, küpün iki kat yapılmasının, yanına başka bir küp ilave etmek
demek olmayıp, onu sekiz defa büyütmek demek olduğunu açıklar. Molla Lütfi
Mevzuatü’l Ulüm (Bilimlerin Konuları) adlı eserinde de yüz kadar bilimi
tasnif etmiştir.
|
