|
Romalılar, Eski Mısırlıların yıllarca önce yaptıkları gibi, önceleri, bazı
sembolleri tekrarlayarak sayıları yazarlardı. (Bakınız Örnek l.) Sonraları
da, çıkarmadan yararlanarak, daha kısa yazma yollarını ortaya koydular.
(Bakınız: Örnek II.)
Örnek l :
XXXXX = 50
MDCLXVI = 1000 + 500 + 100 + 50 + 10 + 1 = 1666
DLXIII = 500 + 50 + 10 + 1 + 1 + 1 = 563
Örnek II :
XC = 100 -10 = 90
IX = 10 -1 = 9
Başlangıçta değişik bazı sembol ve harfleri, rakam olarak
kullanmışlardır. Bu rakamları, ilk olarak Romalılar kullandıkları için,
aritmetikte "Roma Rakamları" ya da "Romen Rakamları" olarak adlandırılır.
Kaynaklar, Roma rakamlarının bir elin parmaklarından esinlenerek
ortaya konduğunu belirtir. Romalılar, bugün kullandığımız l, 2, 3, 4
rakamları yerine I, II, III, IIII sembollerini ve 5'i belirtmek için de, V
şeklinde bir el işaretini sembol olarak kullandılar. 10'u belirtmek için
de V sembolünü, değişik biçimde iki kez kullanarak X sembolünü elde
ettiler. (Çaprazlanmış iki düşey çizgi.) Diğer rakamları da
alfabelerindeki harflerden aldılar.
Romalılar sayıları belirtmek için, 7 ayrı harfi rakam olarak
kullanmışlardır. Aşağıdaki tabloda, Roma rakamları gösterilmiştir.
|
Roma
Sayma Düzeninde |
I |
V |
X |
L |
C |
D |
M |
|
Onluk
Sayma Düzeninde |
1 |
5 |
10 |
50 |
100 |
500 |
1000 |
Roma rakamlarına dayalı, Roma sayma düzenine göre, toplama ve
çıkarma işlemlerinin yapılmasında, bazı temel özellik ve sınırlamalar
vardır. Bunları özetlersek :
A -Toplama İşlemindeki Özellik ve Sınırlamalar
a) Yanyana yazılan ve aynı sembolü gösteren, iki ya da üç temel rakam
birbiriyle toplanarak, toplama karşı gelen sayı elde edilir .
Örnek :
I I I = 1 + 1 + 1 = 3
X X = 10 + 10 = 20
Uyarı : Bu rakamların yazılışları ile ilgili önemli özellik : I, X, C
sembolleri yanyana, 3'ten fazla; V, L, D, M sembolleri de, 1'den fazla
yazılamaz.
b) Büyük rakamların sağına yazılan küçük rakamlar, kendisi ile toplanarak
toplama karşı gelen sayı elde edlir.
Örnek :
XV = 10 + 5 = 15
DLXI = 500 + 50 + 10 + 1 = 561
C) Küçük değerleri gösteren semboller (rakamlar), büyük değerleri gösteren
sembollerin sağına yağıldığında, bu değerler toplanarak toplama karşı
kelen sayı elde edilir.
Örnek :
MDCLXVI = 1000 + 500 + 100 + 50 + 10 + 5 + 1 = 1666
DLXI = 500 + 50 + 10 + 1 = 561
|