|
Matematiğin; aritmetik, cebir ve trigonometri dallarında kurucu denecek
kadar eser ortaya koyan, 8. ile 16. Türk-İslam Dünyası alimleri; geometri
dalında da, temel teşkil edecek, zamanı için orijinal ve kıymetini uzun
yıllar koruyan eserler ortaya koymuşlardır.
İlk defa, cebiri geometriye tatbik etme fikri, ilmi metotlarla
çalışan, bu devir matematikçilerinin eseri olmuştur. Bu durum, geometrinin
çok kısa zamanda gelişmesini sağlamıştır.
Özellikle, Eski Yunan alimlerinin ortaya koydukları geometri
konularını kapsayan eserler, uzun yıllar anlaşılamamıştır. Ne zaman ki;
İslam alimlerinin bu eserlere yazdıkları yorumlamalar sonucu, Öklid ve
çağdaşlarının eserleri ancak anlaşılabilirlik kazanmıştır. Bunlardan;
a) Harezmi ve Geometri
Matematikte yeni sayılabilecek bir dal olan, analitik geometri
ile ilgili eserler, analitik geometriyi, 16. yüzyıl Fransız matematikçi
Descartes'ın, 1637 yılında yazdığı La Geometri adlı eseri ile başlatırlar.
Gerçekte, Harezmi tarafından 830 yılında Arapça olarak yazılan Cebri ve'l
Mukabele adlı eserde, analitik geometriye ait ilk bilgiler ortaya
konmuştur. Hatta, Ömer Hayyam'ın Cebir adlı eserinde de, analitik
geometriye ait bilgilerin varlığı görülür. Analitik geometrinin
Descartes'la ilgisini, şu şekilde belirtmek, gerçeğin tam ifadesi olur.
Descartes, kendisinden önceki yıllarda var olan analitik
geometri bilgilerin toplayarak sistemleştirmiş ve kısmen de
genişletmiştir.
Müsteşrik Sigrid Hunke, analitik geometri konusunda aynen
şunları yazar.
"Adedi çokluklarla (kemiyetlerle) geometrik çoklukların beraber
yürütülmesi gerektiğine dair kesin fikir de ilk olarak, İslam ilim
sahasında rastlanır ... Rönesansımızın üstatları, onun için, Yunanlılar
değil, bilakis İslam Dünyası oldu."
Denebilir ki; cebrin geometriye tatbikatı demek olan, analitik
geometriyi münferit bir geometri dalı haline getirme metotlarını ilk
olarak Harezmi tarafından ortaya konmuştur.
Trigonometrinin Avrupa'da duyulup dağılmasına etkili olanların
başında gelen Sabit bin Kurra, geometri konularındaki çalışmaları ile de
adını zamanımıza kadar sürdürmüş olan ünlü matematikçilerimizden biridir.
Konikler kitabı ile Apolonyos'a şerh yazdı. Huneyn bin İshak tarafından
Öklid'in Elementler adlı eserine yazılan şerhi, ilaveler yaparak düzeltti.
Menalaus, Apolonyos, Fisagor, Archimed, Öklid ve Theodosus'un eserlerini
Arapçaya şerh etmekle, geometriye, zaman için orijinal olan, yeni bilgiler
kazandırmıştır.
|